DOLAR

50,5596$%0,21

EURO

55,4373€%-0,03

STERLİN

66,1029£%-0,08

GRAM ALTIN

5.731,95%-3,48

ÇEYREK ALTIN

9.953,00%-0,23

TAM ALTIN

39.667,00%-0,18

BİST100

%

BİTCOİN

฿%

ETHEREUM

Ξ%

TETHER

$%

Güneş Vakti a 12:39
Ankara ORTA ŞİDDETLİ YAĞMUR 12°
  • Adana
  • Adıyaman
  • Afyonkarahisar
  • Ağrı
  • Amasya
  • Ankara
  • Antalya
  • Artvin
  • Aydın
  • Balıkesir
  • Bilecik
  • Bingöl
  • Bitlis
  • Bolu
  • Burdur
  • Bursa
  • Çanakkale
  • Çankırı
  • Çorum
  • Denizli
  • Diyarbakır
  • Edirne
  • Elazığ
  • Erzincan
  • Erzurum
  • Eskişehir
  • Gaziantep
  • Giresun
  • Gümüşhane
  • Hakkâri
  • Hatay
  • Isparta
  • Mersin
  • istanbul
  • izmir
  • Kars
  • Kastamonu
  • Kayseri
  • Kırklareli
  • Kırşehir
  • Kocaeli
  • Konya
  • Kütahya
  • Malatya
  • Manisa
  • Kahramanmaraş
  • Mardin
  • Muğla
  • Muş
  • Nevşehir
  • Niğde
  • Ordu
  • Rize
  • Sakarya
  • Samsun
  • Siirt
  • Sinop
  • Sivas
  • Tekirdağ
  • Tokat
  • Trabzon
  • Tunceli
  • Şanlıurfa
  • Uşak
  • Van
  • Yozgat
  • Zonguldak
  • Aksaray
  • Bayburt
  • Karaman
  • Kırıkkale
  • Batman
  • Şırnak
  • Bartın
  • Ardahan
  • Iğdır
  • Yalova
  • Karabük
  • Kilis
  • Osmaniye
  • Düzce
a
  • Tcg Haber
  • Gündem
  • Kurşun, Fahreddin Paşa’nın Hadimü’l-Haremeyn’i fiilen hayata geçirdiğini söyledi

Kurşun, Fahreddin Paşa’nın Hadimü’l-Haremeyn’i fiilen hayata geçirdiğini söyledi

Prof. Dr. Zekeriya Kurşun, Medine'yi 2 yıl 7 ay savunan Fahreddin Paşa'nın Hadimü'l-Haremeyn kavramını fiilen hayata geçirdiğini söyledi. Kurşun, Paşa'nın kutsal emanetlerin İstanbul'a gönderilmesini de sağladığını belirtti.

Yazıyı Paylaş

FATMA NUR DUMAN ARI – Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Zekeriya Kurşun, Birinci Dünya Savaşı sırasında Medine’yi 2 yıl 7 ay boyunca savunan Fahreddin Paşa’nın, askeri dehasının yanı sıra kutsal beldeyi kendisine emanet edilmiş bir yer olarak görerek gösterdiği bağlılıkla öne çıktığını belirterek, “Fahreddin Paşa, Hadimü’l-Haremeyn kavramının bizatihi fiilen hayata geçirilmiş şeklidir. Sultanlar bu ünvanı taşımışlardır ama Fahreddin Paşa fiilen onu hayata geçirmiştir.” dedi.Kurşun, Osmanlı Devleti’nin Hicaz bölgesindeki idare anlayışını, Mekke Şerifi Şerif Hüseyin’in İngilizlerle işbirliğine giden sürecini, Ömer Fahreddin Paşa’nın (Türkkan) Medine müdafaasını ve kutsal emanetlerin İstanbul’a gönderilmesini AA muhabirine değerlendirdi.Osmanlı Devleti’nin Arap coğrafyasını yaklaşık dört asır yönettiğini, bu geniş coğrafyada Hicaz’ın özel bir yere sahip olduğunu anlatan Kurşun, Yavuz Sultan Selim’in Mısır Seferi sonrasında bölgedeki yönetimin Osmanlı’ya bağlılığını bildirdiğini, bu dönemde gönderilen hediyelerin Topkapı Sarayı’ndaki “Mukaddes Emanetler” koleksiyonunun ilk parçalarını oluşturduğunu söyledi.Yavuz Sultan Selim’in Hicaz’a yönelik yaklaşımının Osmanlı’nın sonraki dönemlerdeki bölge siyasetini de şekillendirdiğini vurgulayan Kurşun, padişahın bölgenin hükümdarı değil, hizmetçisi olduğunu ilan ettiğini belirtti.Kurşun, “Hadimü’l-Haremeyn” ünvanının iki kutsal beldenin hizmetçisi anlamına geldiğini aktararak, bu anlayışın Osmanlı Devleti’nin Hicaz politikasının temel prensibi haline geldiğini ifade etti.Hicaz’ın ekonomik kaynaklarının sınırlı olması nedeniyle bölgenin İstanbul’dan ve çevre vilayetlerden sürekli desteklendiğini dile getiren Kurşun, hac organizasyonunun güvenlik, sağlık, ulaşım ve iaşe gibi önemli mali yükümlülükleri beraberinde getirdiğini aktardı.Osmanlı merkezinin bu yükü devletin son dönemlerine kadar üstlendiğini belirten Kurşun, Hicaz’da Peygamber soyundan gelen Haşimi ailesinin de Osmanlı idaresi altında varlığını sürdürdüğünü, ancak 19. yüzyılda devletin yaşadığı siyasi ve askeri sorunların bölgedeki dengeleri değiştirdiğini anlattı.Şerif Hüseyin’in İngilizlerle işbirliğiKurşun, Osmanlı-Rus Harbi sonrasında devletin geleceğine ilişkin kaygıların arttığı dönemde Haşimi ailesinin kendi içindeki rekabet ve gelecek arayışı nedeniyle yabancı güçlerle işbirliğine yöneldiğini belirtti.Bu süreçte Hindistan’ı sömürgesi haline getiren İngiltere’nin Hicaz’daki yöneticilerle temas kurduğunu belirten Kurşun, Şerif Hüseyin’in de yaklaşık 25 yıl İstanbul’da yaşadığını, burada Osmanlı yönetimini, devletin dış ilişkilerini ve zayıf yönlerini yakından tanıdığını ifade etti.II. Meşrutiyet’in ilanının ardından Mekke Şerifliği görevine getirilen Şerif Hüseyin’in, bölgeye döndükten sonra merkeziyetçi politikalara karşı tavır aldığını aktaran Kurşun, bu tutumunun yalnızca idari bir görüş ayrılığından kaynaklanmadığını, kendi nüfuz alanını genişletme ve merkezin denetiminden bağımsız hareket etme arzusuyla da bağlantılı olduğunu dile getirdi.Şerif Hüseyin’in İttihatçıların politikalarına karşı çıktığını, Hicaz Demiryolu’nun Medine’den Mekke’ye uzatılması projesine de bölgesel nüfuzunu azaltacağı düşüncesiyle itiraz ettiğini anlatan Kurşun, bu girişimin hacıların ulaşımını kolaylaştırdığını, bu girişimle devletin Hicaz üzerindeki kontrolünü güçlendirmesinin amaçlandığını belirtti.Birinci Dünya Savaşı’nın başlamasıyla İngiltere’nin Osmanlı Devleti’ni farklı cephelerde meşgul edecek yeni girişimlere yöneldiğini belirten Kurşun, Çanakkale Cephesi’nde başarı sağlayamayan İngilizlerin, Hicaz’da Şerif Hüseyin’i isyana teşvik etmek için harekete geçtiğini söyledi.İngilizlerin Şerif Hüseyin’e Osmanlı Devleti’ne isyan etmesi halinde bir Arap krallığı kurma ve kendisini kral yapma vaadinde bulunduğunu ifade eden Kurşun, 1915’ten 1916 Haziran’ında başlayan isyana kadar Mısır’daki İngiliz temsilcisi McMahon ile Şerif Hüseyin arasında yazışmalar yürütüldüğünü anlattı.Kurşun, İngilizlerin bu süreçte Lawrence’ı da kullanarak Şerif Hüseyin’i isyana hazırladığını, Osmanlı yönetiminin gelişmelerden haberdar olması üzerine Cemal Paşa’nın kurmaylarından Fahreddin Paşa’yı teftiş göreviyle Medine’ye gönderdiğini belirtti.Çekirgeler iaşe olarak değerlendirildiFahreddin Paşa’nın Medine’ye gönderildiğinde iyi yetişmiş, askeri donanımı ve öngörüsü yüksek bir subay olduğunu dile getiren Kurşun, Paşa’nın asıl askeri yeteneklerinin ise şehrin savunmasını üstlendiği dönemde ortaya çıktığını ifade etti.Medine’nin lojistik destek imkanlarının Mekke’ye kıyasla daha sınırlı olduğuna işaret eden Kurşun, demir yolu bağlantılarının kesilmesi ve Yenbu Limanı’nın İngilizler ile Şerif Hüseyin kuvvetlerinin kontrolüne geçmesi nedeniyle şehre dışarıdan yardım ulaştırılamadığını anlattı.Fahreddin Paşa’nın bu şartlarda askerlerin ve şehirde yaşayanların ihtiyaçlarını karşılamak için farklı yöntemler geliştirdiğini belirten Kurşun, “Yokluk ortamında aslında lojistik bir inovasyon meydana getiriyor orada. Askerini besleyecek çünkü demiryolu hatları sürekli kapanıyor. İstanbul’dan oraya gelen yeni bir şey yok. Aşağıda, Medine’ye en yakın olan Yenbu Limanı İngilizler tarafından, Şerif Hüseyin’in kuvvetleriyle birlikte kapatılmış. Dolayısıyla çöl ortasında, adeta yokluğa mahkum edilmiş askerleriyle bir insan ve orada gerçekten büyük bir askeri deha ortaya çıkıyor.” ifadelerini kullandı.Kurşun, Fahreddin Paşa’nın askerlerin beslenme ihtiyacını karşılamak için çölde bulunan çekirgelerin toplanarak iaşe olarak kullanılmasını sağladığını, Medine çevresindeki tarıma elverişli alanların askerler aracılığıyla ekilmesini de organize ettiğini aktardı.Şehirdeki nüfusun ihtiyaçlarının karşılanmasında yaşanan güçlükler üzerine bazı ailelerin Anadolu’ya gönderilmesine karar verildiğini anlatan Kurşun, bu uygulamanın amacının Medine’de kalan askerlerin, halkın ve Mescid-i Nebevi’nin güvenliğini sağlamak olduğunu vurguladı.Fahreddin Paşa’nın askeri başarılarının arkasında Medine’yi kendisine emanet edilmiş bir yer olarak görmesinin de bulunduğunu belirten Kurşun, Paşa’nın görev anlayışının yalnızca askeri emirleri yerine getirmekten ibaret olmadığını dile getirdi.Paşa’nın Medine’ye gönderildiğinde şehri kendisine emanet edilmiş kabul ettiğini aktaran Kurşun, “Kendisi oraya bir komutan olarak gönderildiğinde aslında Medine’nin kendisine emanet edildiği duygusuna kapılıyor ve ‘Bu bana emanet edilmiş bir yer.’ Dolayısıyla ‘Sonuna kadar bu emanete sahip çıkmam lazım.’ Ve müthiş, belki bugün bütün hepimize örnek olabilecek bir emanete sadakat gösterme ve üstün bir bağlılık hissiyle görevini yapıyor.” diye konuştu.”Türk milletinin karakterinde İslam’a hizmet vardır”Kurşun, Fahreddin Paşa’nın bu yönünün Osmanlı padişahlarının taşıdığı “Hadimü’l-Haremeyn” ünvanının anlamıyla örtüştüğünü belirterek, sözlerini şöyle sürdürdü: “Diyebiliriz ki Hadimü’l-Haremeyn kavramının bizatihi fiilen hayata geçirilmiş şeklidir Fahreddin Paşa. Diğer sultanlar bu ünvanı taşımışlardır ama Fahreddin Paşa fiilen onu hayata geçirmiştir. Mescid-i Nebevi’yi ve etrafını muhafaza etme ve sonuna kadar onu savunma içgüdüsüyle hareket ederek bu konuda da hayatını ortaya koymuş bir insandan söz ediyoruz. Zaten onu yücelten o.”Fahreddin Paşa’nın bu tutumunun Türk milletinin tarihsel karakterini de yansıttığını kaydeden Kurşun, “Türk milletinin karakterinde İslamiyet’ten istifade ettiği kadar İslam’a hizmet vardır. Türk milletinin karakterinde Hazreti Peygamber’e sonsuz bağlılık vardır.” değerlendirmesinde bulundu.Kurşun, Fahreddin Paşa’nın yalnızca Türkiye’de değil, Şerif Hüseyin’in isyanını tasvip etmeyen Arapların önemli bir bölümü tarafından da kahraman olarak görüldüğünü belirtti.Paşa’nın “Çöl Kaplanı” lakabının Arapçada “Nimru’s-Sahra” şeklinde de kullanıldığını aktaran Kurşun, Türkiye ile bölgedeki bazı ülkeler arasında dönem dönem yaşanan siyasi gerilimlerin tarihsel olayların yorumlanmasına da yansıdığını söyledi.Bu tartışmaların tarihsel olayların güncel siyasi gelişmelerin etkisiyle yeniden yorumlanmasından kaynaklandığını belirten Kurşun, Şerif Hüseyin’in İngilizlerle işbirliği yaparak Osmanlı Devleti’ne isyan etmesinin dönemin Arap aydınları ve el-Ezher gibi kurumlar tarafından da eleştirildiğini dile getirdi.Prof. Dr. Kurşun, “Genel olarak makul düşünenlerin nazarında şudur: Şerif Hüseyin aslında yanlış bir iş yapmıştır. İngilizlerle işbirliği yapmak suretiyle devlete isyan etmiştir, ihanet etmiştir. Hatta o tarihte birçok Arap entelektüeli veya kurumu, el-Ezher de bu konuda beyanatlar vermiştir. Aslında onun karşısında olmak demek, aynı zamanda İngilizlerin karşısında Medine’yi savunan Fahreddin Paşa’nın da büyük bir kahraman, bir İslam kahramanı olduğunu kabul etmek demektir.” ifadelerini kullandı.Fahreddin Paşa’nın lehinde yazılanlarla aleyhinde yazılanların karşılaştırılması halinde olumsuz değerlendirmelerin oldukça sınırlı kalacağını savunan Kurşun, modern tarih yazımında da Paşa’ya özel bir yer ayrıldığını söyledi.Kutsal emanetlerin İstanbul’a gönderilmesini sağladıKurşun, Fahreddin Paşa’nın Medine müdafaası sırasında yalnızca şehrin ve askeri birliklerin güvenliğini değil, Mescid-i Nebevi’de muhafaza edilen kutsal emanetleri de korumaya çalıştığını belirtti.Paşa’nın savaşın gidişatını ve Medine’nin işgal edilme ihtimalini değerlendirdiğini anlatan Kurşun, kutsal emanetlerin herhangi bir işgal sırasında yağmalanabileceği veya zarar görebileceği endişesiyle bunların İstanbul’a gönderilmesine karar verdiğini kaydetti.Kurşun, geçmişte Mekke ve Medine’nin yağmalanması sırasında Hücre-i Saadet’te bulunan bazı eşyaların çalınarak dağıtılmış olmasının da bu kararda etkili olduğunu ifade etti.İngilizlerin işgal ettikleri bölgelerde tarihi eser ve emanetlere el koyduklarına ilişkin örneklerin bulunduğunu belirten Kurşun, Fahreddin Paşa’nın olası bir yağmayı önlemek için hazırlıkları bizzat takip ettiğini dile getirdi.Paşa’nın yalnızca İngiliz kuvvetlerinin değil, bölgedeki bazı aşiretlerin de yağmaya katılabileceğini düşündüğünü aktaran Kurşun, şöyle devam etti: “Mescid-i Nebevi’deki o eserlerin yağmalanacağını varsayarak uygun bir şekilde onların ambalajını, sandıklamasını bizzat kendisi refakat ederek yaptırıp bütün listelerin tutularak en ufak bir kayma olmayacak şekilde İstanbul’a ulaşmasını sağlamıştır. Bu da aslında bir askerden, bir stratejistten öte farklı bir tarihi öngörüye sahip olduğunu gösteriyor.”Kutsal emanetlerin, Hazreti Peygamber’i ziyarete gelenler ve farklı dönemlerdeki yöneticiler tarafından gönderilen hediyelerden oluştuğunu anlatan Kurşun, bunların arasında Kur’an-ı Kerim gibi yazma eserlerin yanı sıra altın, gümüş ve değerli taşlarla süslenmiş çeşitli eşya ve araç gereçlerin bulunduğunu kaydetti.Bugün Topkapı Sarayı’nda sergilenen ve Fahreddin Paşa’nın İstanbul’a gönderdiği emanetlerin ayrıntılı biçimde kayda geçirilmesinin tarihi açıdan önem taşıdığını vurgulayan Kurşun, “Gelen o liste, o eserleri tescil etmiş, kaydetmiş oluyor. Daha sonraki süreçlerde de onlara yeni bir şeyin katılmasına engel olmuş oluyor. Yani bildiğimiz kutsal emanetlerin listesi aslında Fahreddin Paşa’nın hazırladığı listedir.” dedi.

YORUMLAR

s

En az 10 karakter gerekli

Sıradaki haber:

Ömer Fahrettin Türkkan, dedesi Fahreddin Paşa’nın ismini maddi değerden kıymetli buldu

HIZLI YORUM YAP