Bilim insanlarının araştırmasında ortaya çıktı: Tuzlu göller de iklim değişikliği tehdidi altında

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Türkiye’den İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Maden Fakültesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü ve Jeomikrobiyoloji-Biyojeokimya Laboratuvarı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Nurgül Balcı’nın da yer aldığı uluslararası araştırma, iklim değişikliği ve aşırı su kullanımının, Uluslararası Doğayı Koruma Birliğinin (IUCN) kırmızı listesindeki 200 türe ev sahipliği yapan tuzlu gölleri tehdit ettiğini ortaya koydu. Nature Communications dergisinde eylülde yayımlanan ve dünya genelinde 26 bilim insanının imzasını taşıyan “Tuzlu Göllerin Göz Ardı Edilen Koruma Değerleri” başlıklı araştırmada, dünya genelindeki 85 tuzlu gölde tehdit altındaki türler ile ekosistem hizmetleri incelendi. REKLAM Çalışmada, uzun dönem ortalama tuzluluğu litre başına 1 gramın üzerinde olan göller ele alındı. Bu göllerin küresel göl su hacminin yüzde 45’inden fazlasını, göl yüzey alanının da yüzde 23’ünü oluşturduğu belirlendi. Araştırmacılar, 27 soda gölü, 40 iç kesim sülfat ve klorür gölü ile 18 kıyı deniz suyu kökenli gölü değerlendirdi. İncelenen göllerin tuzluluk değerlerinin litre başına 1 gram ile 375 gram arasında değiştiği tespit edildi. Araştırmaya göre, Uluslararası Doğayı Koruma Birliğinin (IUCN) kırmızı listesinde tehdit altında veya tehdide yakın kategorilerinde yer alan 200 türün, incelenen 85 tuzlu gölle bağlantısı bulunuyor. Bu türlerin yüzde 53’ünü kuşlar oluştururken listede balık, memeli, sürüngen, amfibi ve omurgasızlar da yer alıyor. REKLAM Çalışmada ayrıca yaklaşık 500 farklı baskın plankton türü yer aldı ancak bunların hiçbiri tehdit altında sınıflandırılmıyor. Tuzlu göllerin, kuşlar için beslenme, yuvalama ve göç sırasında konaklama alanı olduğu belirtiliyor. Tuzluluk arttıkça göl başına düşen tehdit altındaki tür sayısı azalıyor. Yüksek tuzluluğa sahip bazı göller, başka hiçbir gölde bulunmayan tehdit altındaki türleri barındırıyor. HER GÖL ORTALAMA 5 EKOSİSTEM HİZMETİ SUNUYOR Araştırmada incelenen tuzlu göllerin her birinin ortalama 5 farklı ekosistem hizmeti sunduğu belirlendi. Çalışmada 11 temel ekosistem hizmeti kategorisi değerlendirilirken göllerin yüzde 88,4’ünde bilimsel araştırmaları destekleme, yüzde 83,7’sinde turizm ve rekreasyon hizmetleri kaydedildi. Balıkçılık yüzde 19,8, balık dışı biyokütle hasadı yüzde 24,4, tuz madenciliği yüzde 25,6 ve atık su deşarjı yüzde 41,9 olarak tespit edildi. REKLAM Balıkçılık yapılan göllerde ortalama av miktarı kilometrekare başına yılda 2,2 ton olarak hesaplandı. Tuz madenciliğinde ortalama üretim kilometrekare başına yılda 4 bin 492 ton olurken rekreasyon amacıyla kullanılan göllerde ortalama ziyaretçi sayısı kilometrekare başına yılda 1,1 milyon olarak belirlendi. EN BÜYÜK TEHDİT İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ Prof. Dr. Nurgül Balcı, tuzlu ve alkali göllerin sanılandan çok daha yüksek biyolojik çeşitlilik ve ekosistem değerine sahip olmasının araştırmanın en önemli sonucu olduğunu söyledi. Bu göllerin yalnızca yüksek tuzluluğa dayanıklı sınırlı sayıdaki canlının yaşadığı su kütleleri olmadığına işaret eden Balcı, mikroorganizmalardan omurgasızlara, balıklardan kuşlara kadar geniş yaşam ağını desteklediklerini, özellikle göçmen kuşlar için beslenme, dinlenme ve üreme alanı olduklarını belirtti. REKLAM Balcı, tuzlu göllerin değerinin içme suyu, sulama ve balıkçılık gibi doğrudan ekonomik faydalarla sınırlı değerlendirilmemesi gerektiğine dikkati çekerek, bu ekosistemlerin biyolojik çeşitliliğin korunması, mikroiklimin düzenlenmesi, karbon ve besin döngüleri açısından da önemli işlevler üstlendiğini anlattı. Tuzlu göllerin iklim değişikliğine karşı dünyanın en hassas su ekosistemleri arasında bulunduğunu belirten Balcı, bunun temel nedenlerinden birinin kapalı havzalarda yer almaları olduğunu ifade etti. Balcı, sözlerini şöyle sürdürdü: “Bu göllerde su seviyesi, havzaya giren su ile buharlaşma arasındaki son derece hassas bir dengeye bağlıdır. Yağışların azalması, sıcaklık ve buharlaşmanın artması, yüzey ve yer altı sularının tarım, sanayi veya yerleşim için aşırı kullanılması, bu dengeyi hızla bozabilir.” REKLAM Göl seviyesinin düşmesiyle tuzluluğun arttığına dikkati çeken Balcı, bunun planktonlardan kuşlara kadar besin ağını değiştirebileceğini dile getirdi. Balcı, göl tabanının açığa çıkmasıyla tuzlu toz taşınımı gibi yeni çevresel sorunların çıkabileceğini anlattı. KORUMA, HAVZA ÖLÇEĞİNDE YAPILMALI Tuzlu göllerin korunmasında yalnızca göle odaklanılmaması gerektiğinin altını çizen Balcı, “İlk ve en önemli adım, yalnızca gölü değil gölü besleyen bütün havzayı yönetmek ve korumaktır. Tuzlu göllerde gölden kilometrelerce uzaktaki bir sulama projesi, yer altı suyunun aşırı çekilmesi veya akarsuların yönünün değiştirilmesi, yıllar sonra göl seviyesinde ciddi sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle koruma politikaları göl kıyısında başlayıp bitmemelidir.” değerlendirmesinde bulundu. REKLAM Balcı, göl seviyesi, tuzluluk, yer altı suyu ve biyolojik çeşitliliğin uzun vadeli izlenmesinin önemine dikkati çekerek, hepsinin farklı özelliklere sahip olması nedeniyle göle özgü ve iklim koşullarına göre güncellenebilen yönetim planlarının hazırlanmasını önerdi. Yerel halk, bilim insanları, kamu kurumları ve su kullanıcılarının karar süreçlerine katılmaları gerektiğini vurgulayan Balcı, Türkiye’nin tuzlu ve alkali göllerinin iklim uyumu, biyolojik çeşitlilik ve su güvenliği açısından önemli doğal laboratuvarlar olduğunu söyledi. Balcı, sözlerini şöyle tamamladı: “Tuzlu bir göl kaybedildiğinde yalnızca su kaybedilmez, biyolojik çeşitlilik, göçmen kuşların yaşam alanları, mikrobiyal ekosistemler, doğal miras ve toplumun yararlandığı görünür ve görünmeyen ekosistem hizmetleri de kaybedilir.” *Fotoğraflar: AA arşiv